మేఘదూతమ్ (మేఘసన్దేశః)

శ్లోకః తత్ర వ్యక్తం దృషది చరణన్యాసమర్ధేన్దుమౌలేః శశ్వత్ సిద్ధైరుపచితబలిం భక్తినమ్రః పరీయాః । యస్మిన్ దృష్టే కరణవిగమాదూర్ధ్వముద్ధూతపాపాః కల్పిష్యన్తే స్థిరగణపదప్రాప్తయే శ్రద్దధానాః ॥ 1.58 ॥ పదవిభాగః తత్ర వ్యక్తం దృషది చరణ - న్యాస మ్ అ ర్ధ -ఇ న్దు - మౌలేః శశ్వత్ సి ద్ధైః ఉ పచిత - బలిం భక్తి - నమ్రః పరీయాః । యస్మిన్ దృష్టే కరణ - విగమా త్ ఊ ర్ధ్వ మ్ ఉ ద్ధూత - పాపాః కల్పిష్యన్తే స్థిర - గణ - పద - ప్రాప్తయే శ్రద్దధానాః ॥ అన్వయః తత్ర దృషది వ్యక్తం శశ్వత్ సి ద్ధైః ఉ పచితబలి మ్ అర్ధే న్దుమౌలేః చరణన్యాస మ్ భక్తినమ్రః (సన్) పరీయాః యస్మిన్ దృష్టే కరణవిగమా త్ ఊ ర్ధ్వ మ్ ఉ ద్ధూతపాపాః శ్రద్దధానాః స్థిరగణపదప్రాప్తయే కల్పిష్యన్తే ॥ 1.58॥ ప్రతిపదార్థః తత్ర = అక్కడ దృషది = రాతిపై వ్యక్తం = ప్రకటితమైనది శశ్వత్ = ఎల్లప్పుడు సి ద్ధైః = సిద్ధజాతి జనుల చేత ఉ పచితబలి మ్ = పూజించబడేది అర్ధే న్దుమౌలేః = నెలవంకను సిగన ముడిచిన వాడి యొక్క చరణన్యాస మ్ = ఉంచబడిన పాదమును భక్తినమ్రః (సన్) = భక్తితో వంగినవాడవై పరీయాః = ప్రదక్షిణము చేయుము యస్మిన్ దృష్టే = దేనిని చూడగానే ...

శ్లోకః యే సంరమ్భోత్పతనరభసాః స్వాఙ్గభఙ్గాయ తస్మిన్ ముక్తాధ్వానం సపది శరభా లఙ్ఘయేయుర్భవన్తమ్ । తాన్ కుర్వీథాస్తుములకరకావృష్టిపాతావకీర్ణాన్ కే వా న స్యుః పరిభవపదం నిష్ఫలారమ్భయత్నాః ॥ 1.57 ॥ పదవిభాగః యే సంరమ్భ - ఉత్పతన - రభసాః స్వ - అఙ్గ - భఙ్గాయ తస్మిన్ ముక్త - అధ్వానం సపది శరభాః లఙ్ఘయేయుః భవన్తమ్ । తాన్ కుర్వీథాః తుముల - కరకా - వృష్టి - పాత - అవకీర్ణాన్ కే వా న స్యుః పరిభవ - పదం నిష్ఫల - ఆరమ్భ - యత్నాః ॥ అన్వయః తస్మిన్ సంరమ్భోత్పతనరభసాః యే శరభాః ముక్తాధ్వానం భవన్తమ్ స్వాఙ్గభఙ్గాయ సపది లఙ్ఘయేయుః , తాన్ తుములకరకావృష్టిపాతావకీర్ణాన్ కుర్వీథాః , కే నిష్ఫలారమ్భయత్నాః పరిభవపదం న స్యుః వా ॥ 1.57 ॥ ప్రతిపదార్థః తస్మిన్ = అక్కడ ( ఆ కొండపై ) సంరమ్భోత్పతనరభసాః = రోషముతో పైకి దుముకుతున్నవి ( అయిన ) యే శరభాః = ఏ శరభమృగములు ముక్తాధ్వానం భవన్తమ్ = దారిని విడిచిన నిన్ను స్వాఙ్గభఙ్గాయ = తమ శరీరాంగాలను విరగగొట్టుకునేందుకు సపది = వెంటనే లఙ్ఘయేయుః = దుముకుతాయో తాన్ = వాటిని తుములకరకావృష్టిపాతావకీర్ణాన్ = ఎడ్తెరపి లేని వడగళ్ళ వానతో చెల్లాచెరురైనవి ( గా ) ...

శ్లోకః తం చేద్ వాయౌ సరతి సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా బాధేతోల్కాక్షపితచమరీవాలభారో దవాగ్నిః । అర్హస్యేనం శమయితుమలం వారిధారాసహస్రై- రాపన్నార్తిప్రశమనఫలాః సంపదో హ్యుత్తమానామ్ ॥ 1.56 ॥ పదవిభాగః తం చేత్ వాయౌ సరతి సరల - స్కన్ధ - సఙ్ఘట్ట - జన్మా బాధేత ఉల్కా - క్షపిత - చమరీ - వాల - భారః దవా - అగ్నిః । అర్హసి ఏనం శమయితుమ్ అలం వారి - ధారా - సహస్రైః ఆపన్న - ఆర్తి - ప్రశమన - ఫలాః సంపదః హి ఉత్తమానామ్ ॥ అన్వయః వాయౌ సరతి ( సతి ) సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా ఉల్కాక్షపితచమరీవాలభారః దవాగ్నిః తం బాధేత చేత్ ఏనం వారిధారాసహస్రైః అలం శమయితుమ్ అర్హసి , ఉత్తమానామ్ సంపదః ఆపన్నార్తిప్రశమనఫలాః హి ॥ 1.56 ॥ ప్రతిపదార్థః వాయౌ సరతి ( సతి ) = గాలి వీస్తూ ఉండగా సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా = దేవదారువృక్షముల కాండముల రాపిడి నుంచి పుట్టినది ఉల్కాక్షపితచమరీవాలభారః = నిప్పు రవ్వలతో చమరీమృగముల తోకలను కాల్చునది అయిన దవాగ్నిః = అడవిలో పుట్టే మంట తం = అతడిని ( ఆ కొండను ) బాధేత చేత్ = బాధించినట్లైతే ఏనం = ఇతడిని ( దానిని ) వారిధారాసహస్రైః = వేల కొలది జలధారలతో అలం శమయితుమ్ = పూర్తిగా చల్లార్చుటకు ...

శ్లోకః ఆసీనానాం సురభితశిలం నాభిగన్ధైర్మృగాణాం తస్యా ఏవ ప్రభవమచలం ప్రాప్య గౌరం తుషారైః । వక్ష్యస్యధ్వశ్రమవినయనే తస్య శృఙ్గే నిషణ్ణః శోభాం శుభ్రత్రినయనవృషోత్ఖాతపఙ్కోపమే యా మ్ ॥ 1.55 ॥ పదవిభాగః ఆసీనానాం సురభిత - శిలం నాభి - గ న్ధైః మృ గాణాం త స్యాః ఏవ ప్రభవ మ్ అ చలం ప్రాప్య గౌరం తుషారైః । వక్ష్య సి అ ధ్వ - శ్రమ - వినయనే తస్య శృఙ్గే నిషణ్ణః శోభాం శుభ్ర - త్రి - నయన - వృష -ఉ త్ఖాత - పఙ్క -ఉ పమే యా మ్ ॥ అన్వయః ఆసీనానాం మృ గాణాం నాభిగ న్ధైః సురభితశిలం తుషారైః త స్యాః ఏవ ప్రభవ మ్ గౌరం అ చలం ప్రాప్య తస్య అ ధ్వశ్రమవినయనే శృఙ్గే నిషణ్ణః (సన్) శుభ్ర త్రినయన వృ షో త్ఖాత ప ఙ్కో పమే యా మ్ శోభాం వక్ష్య సి ॥ 1.55 ॥ ప్రతిపదార్థః ఆసీనానాం మృ గాణాం = కూర్చొని ఉన్న కస్తూరిమృగముల యొక్క నాభిగ న్ధైః = బొడ్డులోని పరిమళములతో సురభితశిలం = గుబాళిస్తున్న శిలలను కలిగినది తుషారైః గౌరం = మంచు చినుకులతో తెల్లబడినది త స్యాః ఏవ ప్రభవ మ్ = ఆమెకే (గంగానదికే) జన్మస్థలమైనది (అయిన) అ చలం = పర్వతమును ప్రాప్య = చేరి తస్య = అతడి యొక్క (దాని యొక్క) అ ధ్వశ్రమవినయనే శృఙ్గే = మార్గాయ...

శ్లోకః తస్యాః పాతుం సురగజ ఇవ వ్యోమ్ని పశ్చార్ధలమ్బీ త్వం చేదచ్ఛస్ఫటికవిశదం తర్కయేస్తిర్యగమ్భః । సంసర్పన్త్యా సపది భవతః స్రోతసి చ్ఛాయయాసౌ స్యాదస్థానోపగతయమునాసఙ్గమేవాభిరామా ॥ 1.54 ॥ పదవిభాగః తస్యాః పాతుం సుర - గజః ఇవ వ్యోమ్ని పశ్చ - అర్ధ - లమ్బీ త్వం చేత్ అచ్ఛ - స్ఫటిక - విశదం తర్కయేః తిర్యక్ అమ్భః । సంసర్పన్త్యా సపది భవతః స్రోతసి ఛాయయా అసౌ స్యాత్ అస్థాన - ఉపగత - యమునా - సఙ్గమ ఇవ అభిరామా ॥ అన్వయః సురగజః ఇవ త్వం వ్యోమ్ని పశ్చార్ధలమ్బీ ( సన్ ) తస్యాః అచ్ఛస్ఫటికవిశదం అమ్భః   తిర్యక్ పాతుం తర్కయేః చేత్ సపది స్రోతసి సంసర్పన్త్యా భవతః ఛాయయా అసౌ అస్థానోపగత - యమునా - సఙ్గ మా ఇవ అభిరామా స్యాత్ ॥ 1.54 ॥ ప్రతిపదార్థః సురగజః ఇవ త్వం = దిగ్గజము వంటి నీవు వ్యోమ్ని = ఆకాశములో పశ్చార్ధలమ్బీ ( సన్ ) = వెనకభాగముతో వ్రేలాడుతున్నవాడవై తస్యాః = ఆమె ( గంగానది ) యొక్క అచ్ఛస్ఫటికవిశదం అమ్భః   = స్పష్టమైన స్ఫటికము వలె తెల్లనిదైన నీటిని తిర్యక్ = తలక్రిందులుగా పాతుం = తాగుటకు తర్కయేః చేత్ = తలపెడితే సపది = ఆ క్షణాన స్రోతసి = నదిలో సంసర్పన్త్యా భవతః ఛాయయ...

శ్లోకః తస్మాద్ గచ్ఛేరనుకనఖలం శైలరాజావతీర్ణాం జహ్నోః కన్యాం సగరతనయస్వర్గసోపానపఙ్క్తిమ్ । గౌరీవక్త్రభ్రుకుటిరచనాం యా విహస్యేవ ఫేనైః శమ్భోః కేశగ్రహణమకరోదిన్దులగ్నోర్మిహస్తా ॥ 1.53 ॥ పదవిభాగః తస్మాత్ గచ్ఛేః అను కనఖలం శైల - రాజ - అవతీర్ణాం జహ్నోః కన్యాం సగర - తనయ - స్వర్గ - సోపాన - పఙ్క్తిమ్ । గౌరీ - వక్త్ర - భ్రుకుటి - రచనాం యా విహస్య ఇవ ఫేనైః శమ్భోః కేశ - గ్రహణమ్ అకరోత్ ఇన్దు - లగ్న - ఊర్మి - హస్తా ॥ అన్వయః తస్మాత్ అను కనఖలం శైలరాజఅవతీర్ణాం సగరతనయస్వర్గసోపానపఙ్క్తిమ్ గౌరీవక్త్రభ్రుకుటిరచనాం జహ్నోః కన్యాం గచ్ఛేః యా ఇన్దులగ్నోర్మిహస్తా ఫేనైః విహస్య ఇవ శమ్భోః కేశగ్రహణమ్ అకరోత్ ॥ 1.53 ॥ ప్రతిపదార్థః తస్మాత్ = అక్కడి నుంచి అను కనఖలం = కనఖలము అనే తీర్థమును అనుసరించిన దానిని శైలరాజఅవతీర్ణాం = పర్వతరాజైన హిమాలయము నుంచి అవతరించిన దానినిన్ సగరతనయస్వర్గసోపానపఙ్క్తిమ్ = సగరుడి కుమారుల స్వర్గారోహణమునకు మెట్లవరుసగా నిలచినదానిని జహ్నోః కన్యాం = జహ్నుమహర్షి కూతురును గచ్ఛేః = చేరుకొనుము యా = ఎవరైతే ఫేనైః = నురగలతో గౌరీవక్త్రభ్రుకుటిరచనాం = పార్వతి ముఖపు ముడు...

శ్లోకః హిత్వా హాలామభిమతరసాం రేవతీలోచనాఙ్కాం బన్ధుప్రీత్యా సమరవిముఖో లాఙ్గలీ యాః సిషేవే । కృత్వా తాసామధిగమమపాం సౌమ్య సారస్వతీనామ్ అన్తః శుద్ధస్త్వమపి భవితా వర్ణమాత్రేణ కృష్ణః  ॥ 1.52 ॥ పదవిభాగః హిత్వా హాలా మ్ అ భిమత - రసాం రేవతీ - లోచన -అ ఙ్కాం బన్ధు - ప్రీత్యా సమర - విము ఖః  లాఙ్గలీ యాః సిషేవే । కృత్వా తాసా మ్ అ ధిగమ మ్ అ పాం సౌమ్య సారస్వతీనామ్ అన్తః శు ద్ధః త్వమ్ అ పి భవితా వర్ణ - మాత్రేణ కృష్ణః  ॥ అన్వయః సౌమ్య ,  బన్ధుప్రీత్యా సమరవిము ఖః  లాఙ్గలీ  అ భిమతరసాం రేవతీలోచ నా ఙ్కాం హాలా మ్  హిత్వా యాః సిషేవే తాసా మ్  సారస్వతీనామ్  అ పాం  అ ధిగమ మ్  కృత్వా  త్వమ్ అ పి అన్తః శు ద్ధః  భవితా వర్ణమాత్రేణ కృష్ణః  ॥ 1.52 ॥ ప్రతిపదార్థః సౌమ్య  = ఓ సౌమ్యుడా బన్ధుప్రీత్యా  = బంధువులపై ప్రేమతీ సమరవిము ఖః  లాఙ్గలీ  = సమరము నుంచి విముఖుడైనటువంటి హలధారి యైన బలరాముడు అ భిమతరసాం  = ఇష్టమైన రుచి కలిగినది రేవతీలోచ నా ఙ్కాం  = రేవతి కన్నుల గుర్తు ఉన్నది (అందులో తన కళ్ళ నీడ పడ...

శ్లోకః బ్రహ్మావర్తం జనపదమథ చ్ఛాయయా గాహమానః క్షేత్రం క్షత్రప్రధనపిశునం కౌరవం తద్ భజేథాః । రాజన్యానాం శితశరశతైర్యత్ర గాణ్డీవధన్వా ధారాపాతైస్త్వమివ కమలాన్యభ్యవర్షన్ముఖాని ॥ 1.51 ॥ పదవిభాగః బ్రహ్మావర్తం జనపదమ్ అథ ఛాయయా గాహమానః క్షేత్రం క్షత్ర - ప్రధన - పిశునం కౌరవం తత్ భజేథాః । రాజన్యానాం శిత - శర - శతైః యత్ర గాణ్డీవ - ధన్వా ధారా - పాతైః త్వమ్ ఇవ కమలాని అభ్యవర్షత్ ముఖాని ॥ అన్వయః అ థ బ్రహ్మావర్తం జనపద మ్ ఛా యయా గాహమానః (సన్) క్షత్రప్రధనపిశునం త త్ కౌరవం క్షేత్రం భజేథాః యత్ర గాణ్డీవధన్వా శితశరశ తైః రాజన్యానాం ము ఖాని త్వమ్ ధారాపా తైః కమలా ని ఇవ అ భ్యవర్ష త్ ॥ 1.51 ॥ ప్రతిపదార్థః అ థ = అటుపైన బ్రహ్మావర్తం జనపద మ్ బ్రహ్మావర్తమనే జనపదమును ఛా యయా = నీడతో గాహమానః (సన్) = దాటినవాడవై క్షత్రప్రధనపిశునం = క్షత్రియుల యొక్క యుద్ధమును సూచించే త త్ కౌరవం క్షేత్రం = ఆ కురుక్షేత్రమును భజేథాః = సేవించుము (వెళ్ళుము) యత్ర = ఎక్కడైతే గాణ్డీవధన్వా = గాండీవమనే ధనుస్సు కలవాడు (అర్జునుడు) శితశరశ తైః = వందలాది నిశితమైన బాణాలతో రాజన్యానాం = రాజుల యొక్క ము ఖాని = ...

శ్లోకః తాముత్తీర్య వ్రజ పరిచితభ్రూలతావిభ్రమాణాం పక్ష్మోత్క్షేపాదుపరివిలసత్కృష్ణశారప్రభాణామ్ । కున్దక్షేపానుగమధుకరశ్రీముషామాత్మబిమ్బం పాత్రీకుర్వన్ దశపురవధూనేత్రకౌతూహలానామ్ ॥ 1.50 ॥ పదవిభాగః తా మ్ ఉ త్తీర్య వ్రజ పరిచిత - భ్రూ - లతా - విభ్రమాణాం పక్ష్మ -ఉ త్క్షేపా త్ ఉ పరి - విలస త్-కృ ష్ణ - శార - ప్రభాణామ్ కున్ద - క్షేప -అ నుగ - మధుకర - శ్రీ - ముషా మ్ ఆ త్మ - బిమ్బం పాత్రీకుర్వన్ దశ - పురవధూ - నేత్ర - కౌతూహలానామ్ ॥ అన్వయః తా మ్ ఉ త్తీర్య పరిచితభ్రూలతావిభ్రమాణాం ప క్ష్మో త్క్షేపా త్ ఉ పరివిలస త్కృ ష్ణశారప్రభాణామ్ కున్దక్షే పా నుగమధుకరశ్రీముషా మ్ దశపురవధూనేత్రకౌతూహలానామ్ ఆ త్మబిమ్బం పాత్రీకుర్వన్ వ్రజ ॥1.50॥ ప్రతిపదార్థః తా మ్ = దానిని (ఆ చర్మణ్వతీనదిని) ఉ త్తీర్య = దాటి పరిచిత… కౌతూహలానామ్ >      పరిచితభ్రూలతావిభ్రమాణాం = సుపరిచితమైన సన్నని కనుబొమల కులుకులు కలిగినవీ      ప క్ష్మో త్క్షేపా త్ = కనుబొమలను పైకెత్తడం వలన      ఉ పరివిలస త్కృ ష్ణశారప్రభాణామ్ = పైకి ప్రసరిస్తూ ఉన్న నల్లని/వివిధవ...

శ్లోకః త్వయ్యాదాతుం జలమవనతే శార్ఙ్గిణో వర్ణచౌరే తస్యాః సిన్ధోః పృథుమపి తనుం దూరభావాత్ ప్రవాహమ్ । ప్రేక్షిష్యన్తే గగనగతయో నూనమావర్జ్య దృష్టీ- రేకం ముక్తాగుణమివ భువః స్థూలమధ్యేన్ద్రనీలమ్ ॥ 1.49 ॥ పదవిభాగః త్వయి ఆదాతుం జలమ్ అవనతే శార్ఙ్గిణః వర్ణ - చౌరే తస్యాః సిన్ధోః పృథుమ్ అపి తనుం దూర - భావాత్ ప్రవాహమ్ । ప్రేక్షిష్యన్తే గగన - గతయః నూనమ్ ఆవర్జ్య దృష్టీః ఏకం ముక్తా - గుణమ్ ఇవ భువః స్థూల - మధ్య - ఇన్ద్రనీలమ్ ॥ అన్వయః జలమ్ ఆదాతుం అవనతే శార్ఙ్గిణః వర్ణచౌరే త్వయి గగనగతయః పృథుమ్ అపి దూరభావాత్ తనుం   తస్యాః సిన్ధోః ప్రవాహమ్ నూనమ్ దృష్టీః ఆవర్జ్య భువః ఏకం స్థూలమధ్యేన్ద్రనీలమ్ ముక్తాగుణమ్ ఇవ ప్రేక్షిష్యన్తే ॥ 1.49 ॥ ప్రతిపదార్థః జలమ్ = నీటిని ఆదాతుం = స్వీకరించుటకు శార్ఙ్గిణః వర్ణచౌరే త్వయి అవనతే = విష్ణువుయొక్క ( నల్లని ) రంగును దొంగిలించిన నీవు దిగుతూ ఉండగా గగనగతయః = ఆకాశములో విహరించే వారు ( దేవతలు ) నూనం = తప్పక పృథుమ్ అపి = పెద్దది అయినప్పటికీ దూరభావాత్ = దూరము కారణముగా తనుం = చిన్నది అయిన ( అట్లా కనిపించే ) తస్యాః సిన్ధోః ప్రవాహమ్ ...

శ్లోకః ఆరాధ్యైనం శరవణభవం దేవముల్లఙ్ఘితాధ్వా సిద్ధద్వన్ద్వైర్జలకణభయాద్ వీణిభిర్ముక్తమార్గః । వ్యాలమ్బేథాః సురభితనయాలమ్భజాం మానయిష్యన్ స్రోతోమూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ ॥ 1.48 ॥ పదవిభాగః ఆరాధ్య ఏ నం శరవణ - భవం దేవ మ్ ఉ ల్లఙ్ఘిత -అ ధ్వా సిద్ధ - ద్వ న్ద్వైః జ ల - కణ - భయా త్ వీణి భిః ము క్త - మార్గః । వ్యాలమ్బేథాః సురభి - తనయా -ఆ లమ్భజాం మానయిష్యన్ స్రో తః- మూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ ॥ అన్వయః ఏ నం శరవణభవం దేవ మ్ ఆరాధ్య జ లకణభయా త్ వీణి భిః సిద్ధద్వ న్ద్వైః ము క్తమార్గః (సన్) ఉ ల్లఙ్ఘి తా ధ్వా సురభితనయాలమ్భజాం స్రో తో మూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ మానయిష్యన్ వ్యాలమ్బేథాః ॥ 1.48॥ ప్రతిపదార్థః ఏ నం శరవణభవం దేవ మ్ = ఈవిధమైన రెల్లుగడ్డి వనములో పుట్టిన కుమారస్వామిని ఆరాధ్య = ఆరాధించి వీణి భిః సిద్ధద్వ న్ద్వైః = వీణలను ధరించిన సిద్ధదంపతులచేత జ లకణభయా త్ = నీటి బిందువుల భయముతో ము క్తమార్గః (సన్) = తోవ విడవబడినవాడవై ఉ ల్లఙ్ఘి తా ధ్వా = మార్గము దాటినవాడవై సురభితనయాలమ్భజాం = గోవులను యాగములో బలి ఇవ్వడం వలన జన్మించ...

శ్లోకః జ్యోతిర్లేఖావలయి గలితం యస్య బర్హం భవానీ పుత్రప్రేమ్ణా కువలయదలప్రాపి కర్ణే కరోతి । ధౌతాపాఙ్గం హరశశిరుచా పావకేస్తం మయూరం పశ్చాదద్రిగ్రహణగురుభిర్గర్జితైర్నర్తయేథాః ॥ 1.47 ॥ పదవిభాగః జ్యో తిః-లే ఖా - వలయి గలితం యస్య బర్హం భవానీ పుత్ర - ప్రేమ్ణా కువలయ - దల - ప్రాపి కర్ణే కరోతి । ధౌత -అ పాఙ్గం హర - శశి - రుచా పావ కేః తం మయూరం పశ్చా త్ అ ద్రి - గ్రహణ - గురు భిః గ ర్జి తైః న ర్తయేథాః ॥ అన్వయః పశ్చా త్, యస్య గలితం జ్యో తిర్లే ఖావలయి బర్హం భవానీ పుత్రప్రేమ్ణా కువలయదలప్రాపి కర్ణే కరోతి పావ కేః తం హరశశిరుచా ధౌ తా పాఙ్గం మయూరం అ ద్రిగ్రహణగురు భిః గ ర్జి తైః న ర్తయేథాః ॥1.47 ॥ ప్రతిపదార్థః పశ్చా త్ = తరువాత యస్య = దేనియొక్క గలితం = జారిన జ్యో తిర్లే ఖావలయి బర్హం = కాంతిరేఖల వలయాలతో నున్న నెమలీకను భవానీ = పార్వతి పుత్రప్రేమ్ణా = కుమారుడిపైనున్న ప్రేమతో కువలయదలప్రాపి కర్ణే = కలువరేకులకు అర్హమైన చెవిలో కరోతి = పెట్టుకుంటుందో పావ కేః = పావకి (కుమారస్వామి యొక్క) తం హరశశిరుచా ధౌ తా పాఙ్గం మయూరం = శివుని తలనున్న చంద్రుని కాంతితో తెల్లనైన కడకన్నుల...