తం చేద్ వాయౌ సరతి...

శ్లోకః

తం చేద్ వాయౌ సరతి సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా

బాధేతోల్కాక్షపితచమరీవాలభారో దవాగ్నిః ।

అర్హస్యేనం శమయితుమలం వారిధారాసహస్రై-

రాపన్నార్తిప్రశమనఫలాః సంపదో హ్యుత్తమానామ్ ॥1.56॥

పదవిభాగః

తం చేత్ వాయౌ సరతి సరల-స్కన్ధ-సఙ్ఘట్ట-జన్మా బాధేత ఉల్కా-క్షపిత-చమరీ-వాల-భారః దవా-అగ్నిః ।

అర్హసి ఏనం శమయితుమ్ అలం వారి-ధారా-సహస్రైః ఆపన్న-ఆర్తి-ప్రశమన-ఫలాః సంపదః హి ఉత్తమానామ్ ॥

అన్వయః

వాయౌ సరతి (సతి) సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా ఉల్కాక్షపితచమరీవాలభారః దవాగ్నిః తం బాధేత చేత్ ఏనం వారిధారాసహస్రైః అలం శమయితుమ్ అర్హసి, ఉత్తమానామ్ సంపదః ఆపన్నార్తిప్రశమనఫలాః హి ॥ 1.56 ॥

ప్రతిపదార్థః

వాయౌ సరతి (సతి) = గాలి వీస్తూ ఉండగా

సరలస్కన్ధసఙ్ఘట్టజన్మా = దేవదారువృక్షముల కాండముల రాపిడి నుంచి పుట్టినది

ఉల్కాక్షపితచమరీవాలభారః = నిప్పు రవ్వలతో చమరీమృగముల తోకలను కాల్చునది అయిన

దవాగ్నిః = అడవిలో పుట్టే మంట

తం = అతడిని (ఆ కొండను)

బాధేత చేత్ = బాధించినట్లైతే

ఏనం = ఇతడిని (దానిని)

వారిధారాసహస్రైః = వేల కొలది జలధారలతో

అలం శమయితుమ్ = పూర్తిగా చల్లార్చుటకు

అర్హసి = తగుదువు

ఉత్తమానామ్ సంపదః = ఉత్తముల సంపదలు

ఆపన్నార్తిప్రశమనఫలాః హి = ఆపన్నుల బాధను ఉపశమించుటయే ఫలముగా ఉన్నవి కదా

తాత్పర్యమ్

“ఆ కొండపై వీచే గాలుల కారణంగా రాపిడికి లోనైన దేవదారు తరువుల బోదెల నుండి పుట్టినదీ, నిప్పురవ్వలతో చమరీ మృగాలను కాల్చివేసేదీ అయిన కార్చిచ్చు ఆ కొండను బాధిస్తూ ఉంటే నీటి ధారలను వేలకొలదిగా వర్షించి దానిని చల్లార్చుము. ఆపదలలో ఉన్నవారి కష్టాన్ని తగ్గించడమే కదా ఉత్తముల సంపదకు పరమార్థము.”