త్వయ్యాయత్తం కృషిఫలమితి
శ్లోకః
త్వయ్యాయత్తం కృషిఫలమితి భ్రూవికారానభిజ్ఞైః
ప్రీతిస్నిగ్ధైర్జనపదవధూలోచనైః పీయమానః ।
సద్యఃసీరోత్కషణసురభి క్షేత్రమారుహ్య మాలం
కిఞ్చిత్పశ్చాద్ వ్రజ లఘుగతిర్భూయ ఏవోత్తరేణ ॥1.16॥
పదవిభాగః
త్వయి-ఆయత్తం కృషి-ఫలమ్ ఇతి భ్రూ-వికార-అనభిజ్ఞైః ప్రీతి-స్నిగ్ధైః
జనపద-వధూ-లోచనైః పీయమానః । సద్యఃసీరః ఉత్కషణ-సురభి క్షేత్రమ్ ఆరుహ్య మాలం కిఞ్చిత్ పశ్చాత్ వ్రజ లఘు-గతిః భూయ ఏవ ఉత్తరేణ ॥
అన్వయః
కృషిఫలం త్వయి ఆయత్తమ్ ఇతి భ్రూవికారానభిజ్ఞైః ప్రీతిస్నిగ్ధైః జనపదవధూలోచనైః
పీయమానః సద్యఃసీరోత్కషణసురభి క్షేత్రమ్ మాలం ఆరుహ్య కిఞ్చిత్ పశ్చాత్ వ్రజ లఘుగతిః
(సన్) భూయ ఉత్తరేణ ఏవ (వ్రజ) ॥
ప్రతిపదార్థః
కృషిఫలం = వ్యవసాయము యొక్క ఫలితము
త్వయి ఆయత్తమ్ ఇతి = నీపై ఆధారపడి ఉన్నదని
భ్రూవికారానభిజ్ఞైః ప్రీతిస్నిగ్ధైః జనపదవధూలోచనైః = కనుబొమల అలంకారమును ఎరగనివీ, ప్రేమతో ఆర్ద్రమైనవి అయిన
జానపదకాంతల కన్నులతో
పీయమానః (సన్) = తాగబడుతున్న వాడవై
మాలం క్షేత్రమ్ = మాలా ప్రాంతమును
సద్యఃసీరోత్కషణసురభి = అప్పుడే దున్నటం చేత మట్టి వాసన (వచ్చే విధంగా)
ఆరుహ్య = ఎక్కి (వర్షించి అనే అర్థంలో ప్రయోగించబడింది–
మల్లినాథుడి వ్యాఖ్య)
కిఞ్చిత్ పశ్చాత్ వ్రజ = కొద్దిగా పడమటివైపుకి వెళ్ళుము
భూయ = మళ్ళీ
లఘుగతిః (సన్) = వేగంగా
ఉత్తరేణ ఏవ (వ్రజ) = ఉత్తరదిశలో ప్రయాణించుము
తాత్పర్యమ్
“కర్షకుల శ్రమఫలితము నీపై ఆధారపడి ఉన్నదని – కనుబొమ్మలను అలంకరించుకోవడం కూడా ఎరుగని అమాయక జానపదవనితలు తమ ప్రేమార్ద్రాలైన
కన్నులతో నిన్ను తాగివేస్తూ ఉండగా, అప్పుడే దున్నబడిన మాలా దేశపు
భూములలో మట్టి వాసనలను రేపుతూ వానలను కురిపించి, అటుపై కాస్త
పడమరకి వెళ్ళి, ఆ తరువాత వేగంగా ఉత్తరదిశలో ప్రయాణించుము.”
(మాల = ఇప్పటి మాల్వా ప్రాంతము అయి ఉండవచ్చునని
చెపుతారు)
Comments
Post a Comment