మేఘదూతమ్ (మేఘసన్దేశః)

శ్లోకః గచ్ఛన్తీనాం రమణవసతిం యోషితాం తత్ర నక్తం రుద్ధాలోకే నరపతిపథే సూచిభేద్యైస్తమోభిః । సౌదామన్యా కనకనికషస్నిగ్ధయా దర్శయోర్వీం తోయోత్సర్గస్తనితముఖరో మా స్మ భూర్విక్లబాస్తాః ॥ 1.40 ॥ పదవిభాగః గచ్ఛన్తీనాం రమణ - వసతిం యోషితాం తత్ర నక్తం రుద్ధ - ఆలోకే నరపతి - పథే సూచి - భేద్యైః తమోభిః ।   సౌదామన్యా కనక - నికష - స్నిగ్ధయా దర్శయ ఉర్వీం తోయ - ఉత్సర్గ - స్తనిత - ముఖరః మా స్మ భూః విక్లబాః తాః ॥ అన్వయః తత్ర నక్తం సూచిభేద్యైః తమోభిః   రుద్ధాలోకే నరపతిపథే రమణవసతిం గచ్ఛన్తీనాం యోషితాం కనకనికషస్నిగ్ధయా సౌదామన్యా ఉర్వీం దర్శయ , తోయోత్సర్గస్తనితముఖరః మా స్మ భూః , తాః విక్లబాః ॥ ప్రతిపదార్థః తత్ర = అక్కడ నక్తం = రాత్రివేళ సూచిభేద్యైః తమోభిః = సూదితో పొడవదగిన చీకటులతో ( సూది మొన కూడా ఛేదించలేనంత దట్టమైన చీకటులతో ) రుద్ధాలోకే నరపతిపథే = చూపు అడ్డగించబడిన రాజమార్గములో రమణవసతిం = ప్రియుడి ఇంటికి గచ్ఛన్తీనాం యోషితాం = వెళుతున్న స్త్రీలకు కనకనికషస్నిగ్ధయా సౌదామన్యా = గీటురాయిపై బంగారపు గీత వంటి మెరుపు రేకతో ఉర్వీం = భూమిని దర్శయ = చూపించుము తోయోత్స...