Posts

Showing posts from August, 2018

తాం కస్యాంచిద్ భవనవలభౌ

శ్లోకః తాం కస్యాంచిద్ భవనవలభౌ సుప్తపారావతాయాం నీత్వా రాత్రిం చిరవిలసనాత్ఖిన్నవిద్యుత్కలత్రః । దృష్టే సూర్యే పునరపి భవాన్ వాహయేదధ్వశేషం మన్దాయన్తే న ఖలు సుహృదామభ్యుపేతార్థకృత్యాః ॥ 1.41 ॥ పదవిభాగః తాం కస్యాంచిద్ భవన - వలభౌ సుప్త - పారావతాయాం నీత్వా రాత్రిం చిర - విలసనాత్ ఖిన్న - విద్యుత్ - కలత్రః । దృష్టే సూర్యే పునః అపి భవాన్ వాహయేత్ అధ్వ - శేషం మన్దాయన్తే న ఖలు సుహృదామ్ అభ్యుపేత - అర్థ - కృత్యాః ॥ అన్వయః చిరవిలసనాత్ ఖిన్నవిద్యుత్కలత్రః  భవాన్ కస్యాంచిద్ సుప్తపారావతాయాం భవనవలభౌ తాం రాత్రిం నీత్వా సూర్యే దృష్టే పునరపి అధ్వశేషం వాహయేత్ , సుహృదామ్ అభ్యుపేతార్థకృత్యాః న మన్దాయన్తే ఖలు ॥ 1.41 ॥ ప్రతిపదార్థః చిరవిలసనాత్ = చాలా కాలంగా మెరుస్తూ ఉన్నందున ఖిన్నవిద్యుత్కలత్రః భవాన్ = అలసి ఉన్న మెరుపును భార్యగా ఉన్న వాడవు కస్యాంచిద్ సుప్తపారావతాయాం భవనవలభౌ = ఏదో ఒక పావురాలు నిదురిస్తూ ఉన్న భవనపు పై భాగమున తాం రాత్రిం = ఆ రాత్రిని నీత్వా = గడిపి సూర్యే దృష్టే = సూర్యుడు కనబడినప్పుడు పునరపి = మళ్ళీ అధ్వశేషం = మిగతా మార్గమును వాహయేత్ = నిర్వహించుమ...

గచ్ఛన్తీనాం రమణవసతిం

శ్లోకః గచ్ఛన్తీనాం రమణవసతిం యోషితాం తత్ర నక్తం రుద్ధాలోకే నరపతిపథే సూచిభేద్యైస్తమోభిః । సౌదామన్యా కనకనికషస్నిగ్ధయా దర్శయోర్వీం తోయోత్సర్గస్తనితముఖరో మా స్మ భూర్విక్లబాస్తాః ॥ 1.40 ॥ పదవిభాగః గచ్ఛన్తీనాం రమణ - వసతిం యోషితాం తత్ర నక్తం రుద్ధ - ఆలోకే నరపతి - పథే సూచి - భేద్యైః తమోభిః ।   సౌదామన్యా కనక - నికష - స్నిగ్ధయా దర్శయ ఉర్వీం తోయ - ఉత్సర్గ - స్తనిత - ముఖరః మా స్మ భూః విక్లబాః తాః ॥ అన్వయః తత్ర నక్తం సూచిభేద్యైః తమోభిః   రుద్ధాలోకే నరపతిపథే రమణవసతిం గచ్ఛన్తీనాం యోషితాం కనకనికషస్నిగ్ధయా సౌదామన్యా ఉర్వీం దర్శయ , తోయోత్సర్గస్తనితముఖరః మా స్మ భూః , తాః విక్లబాః ॥ ప్రతిపదార్థః తత్ర = అక్కడ నక్తం = రాత్రివేళ సూచిభేద్యైః తమోభిః = సూదితో పొడవదగిన చీకటులతో ( సూది మొన కూడా ఛేదించలేనంత దట్టమైన చీకటులతో ) రుద్ధాలోకే నరపతిపథే = చూపు అడ్డగించబడిన రాజమార్గములో రమణవసతిం = ప్రియుడి ఇంటికి గచ్ఛన్తీనాం యోషితాం = వెళుతున్న స్త్రీలకు కనకనికషస్నిగ్ధయా సౌదామన్యా = గీటురాయిపై బంగారపు గీత వంటి మెరుపు రేకతో ఉర్వీం = భూమిని దర్శయ = చూపించుము తోయోత్స...

పశ్చాదుచ్చైర్భుజతరువనం

శ్లోకః పశ్చాదుచ్చైర్భుజతరువనం మణ్డలేనాభిలీనః సాన్ధ్యం తేజః ప్రతినవజపాపుష్పరక్తం దధానః । నృత్యారమ్భే హర పశుపతేరార్ద్రనాగాజినేచ్ఛాం శాన్తోద్వేగస్తిమితనయనం దృష్టభక్తిర్భవాన్యా ॥ 1.39 ॥ పదవిభాగః పశ్చాత్ ఉచ్చైః భుజ - తరు - వనం మణ్డలేన అభిలీనః సాన్ధ్యం తేజః ప్రతినవజపాపుష్పరక్తం దధానః । నృత్య - ఆరమ్భే హర పశుపతేః ఆర్ద్ర - నాగ - అజిన - ఇచ్ఛాం శాన్త - ఉద్వేగ - స్తిమిత - నయనం దృష్టభక్తిః భవాన్యా ॥ అన్వయః పశ్చాత్ పశుపతేః నృత్యారమ్భే ఉచ్చైః భుజతరువనం ప్రతినవజపాపుష్పరక్తం సాన్ధ్యం తేజః దధానః మణ్డలేన అభిలీనః ( సన్ ) భవాన్యా శాన్తోద్వేగస్తిమితనయనం దృష్టభక్తిః ( సన్ ) ( తస్య ) ఆర్ద్రనాగాజినేచ్ఛాం హర ॥ ప్రతిపదార్థః పశ్చాత్ = ఆ తరువాత పశుపతేః = శివుడి యొక్క నృత్యారమ్భే = నృత్యారంభ సమయములో ఉచ్చైః భుజతరువనం = ఎత్తైన భుజములనే చెట్ల అరణ్యమునును ప్రతినవజపాపుష్పరక్తం సాన్ధ్యం తేజః = మందారపుష్పాలను పోలిన ఎరుపుగల సాయంకాలపు వెలుగును దధానః = ధరించినవాడివై మణ్డలేన అభిలీనః ( సన్ )= వృత్తాకారములో వ్యాపించినవాడవై భవాన్యా = భవాని చేత శాన్తోద్వేగస్తిమితనయనం దృష్టభక్తి...

పాదన్యాసైః క్వణితరశనాః

శ్లోకః పాదన్యాసైః క్వణితరశనాస్తత్ర లీలావధూతై రత్నచ్ఛాయాఖచితవలిభిశ్చామరైః క్లాన్తహస్తాః । వేశ్యాస్త్వత్తో నఖపదసుఖాన్ ప్రాప్య వర్షాగ్రబిన్దూన్ ఆమోక్ష్యన్తే త్వయి మధుకరశ్రేణిదీర్ఘాన్ కటాక్షాన్ ॥ 1.38 ॥ పదవిభాగః పాద - న్యాసైః క్వణిత - రశ నాః త త్ర లీ లా-అ వధూ తైః ర త్నః-ఛా యా - ఖచిత - వలి భిః చా మరైః క్లాన్త - హస్తాః । వే శ్యాః త్వత్తః నఖ - పద - సుఖాన్ ప్రాప్య వర్ష -అ గ్ర - బిన్దూన్ ఆమోక్ష్యన్తే త్వయి మధుకర - శ్రేణి - దీర్ఘాన్ కట -అ క్షాన్ ॥ అన్వయః త త్ర పాదన్యాసైః క్వణితరశ నాః లీలావధూ తైః రత్నచ్ఛాయాఖచితవలిభిశ్చామరైః క్లాన్తహస్తాః వే శ్యాః త్వత్తః నఖపదసుఖాన్ వర్షాగ్రబిన్దూన్ ప్రాప్య త్వయి మధుకరశ్రేణిదీర్ఘాన్ కటాక్షాన్ ఆమోక్ష్యన్తే ॥ 1.38 ॥ ప్రతిపదార్థః త త్ర = అప్పుడు (ఆ సంధ్యాసమయంలో) పాదన్యాసైః = మోపబడిన పాదముల చేత క్వణితరశ నాః = శబ్దము చేస్తున్న వడ్డాణములు కలవారు లీలావధూ తైః రత్నచ్ఛాయాఖచితవలిభిశ్చామరైః = విలాసముగా ఊపుతున్నటువంటి రత్నకాంతులతోనున్న చామరముల పిడుల చేత క్లాన్తహస్తాః = అలసిన చేతులు కలవారు (అయిన) వే శ్యాః = వేశ్యలు (ఆలయాన నృత్యం చేసే గణికల...

అప్యన్యస్మిన్

శ్లోకః అప్యన్యస్మిఞ్జలధర మహాకాలమాసాద్య కాలే స్థాతవ్యం తే నయనవిషయం యావదత్యేతి భానుః । కుర్వన్ సన్ధ్యాబలిపటహతాం శూలినః శ్లాఘనీయామ్ ఆమన్ద్రాణాం ఫలమవికలం లప్స్యసే గర్జితానామ్ ॥ 1.37 ॥ పదవిభాగః అ పి అ న్యస్మి న్ జ లధర మహాకాల మ్ ఆ సాద్య కాలే స్థాతవ్యం తే నయన - విషయం యావ త్ అ త్యేతి భానుః । కుర్వన్ సన్ధ్యా - బలి - పటహతాం శూలినః శ్లాఘనీయామ్ ఆమన్ద్రాణాం ఫల మ్ అ వికలం లప్స్యసే గర్జితానామ్ ॥ అన్వయః జ లధర , అ న్యస్మి న్ కాలే మహాకాల మ్ ఆ సాద్య అ పి (తావత్) తే స్థాతవ్యం యావ త్ భానుః నయనవిషయం అ త్యేతి , శూలినః శ్లాఘనీయామ్ సన్ధ్యాబలిపటహతాం కుర్వన్ ఆమన్ద్రాణాం గర్జితానామ్ అ వికలం ఫల మ్ లప్స్యసే ॥ 1.37॥ ప్రతిపదార్థః జ లధర = మేఘమా అ న్యస్మి న్ కాలే = మరి ఏ ఇతర సమయమందు మహాకాల మ్ =మహాకాళ మందిరమును ఆ సాద్య అ పి = చేరినప్పటికీ (తావత్) = అప్పటి దాకా తే = నీకు స్థాతవ్యం = ఉండదగినది యావ త్ = ఎప్పటిదాకా అంటే భానుః = సూర్యుడు నయనవిషయం అ త్యేతి = కనుచూపు మేరను దాటుతాడో శూలినః = శివుడికి శ్లాఘనీయామ్ = ప్రశంసించదగ్గ సన్ధ్యాబలిపటహతాం కుర్వన్ = సాయంకాలపు పూజల...

భర్తుః కణ్ఠచ్ఛవిరితి

శ్లోకః భర్తుః కణ్ఠచ్ఛవిరితి గణైః సాదరం వీక్ష్యమాణః పుణ్యం యాయాస్త్రిభువనగురోర్ధామ చణ్డీశ్వరస్య । ధూతోద్యానం కువలయరజోగన్ధిభిర్గన్ధవత్యా- స్తోయక్రీడానిరతయువతిస్నానతిక్తైర్మరుద్భిః ॥ 1.36 ॥ పదవిభాగః భర్తుః క ణ్ఠః-ఛవిః ఇ తి గణైః సాదరం వీక్ష్యమాణః పుణ్యం యా యౌ త్రి- భువన - గు రోః ధా మ చణ్డీ -ఈ శ్వరస్య । ధూత -ఉ ద్యానం కువలయ - ర జః- గన్ధి భిః గ న్ధవ త్యాః తో య - క్రీడా - నిరత - యువతి - స్నాన - తి క్తైః మ రుద్భిః ॥ అన్వయః “ భర్తుః క ణ్ఠఃఛవిః” ఇ తి గణైః సాదరం వీక్ష్యమాణః (సన్) కువలయ రజో గన్ధి భిః తో యక్రీడానిరతయువతిస్నానతి క్తైః గ న్ధవ త్యాః మ రుద్భిః ధూ తో ద్యానం త్రి భువనగు రోః చణ్డీశ్వరస్య పుణ్యం ధా మ యా యౌ । ॥ 1.36 ॥ ప్రతిపదార్థః భర్తుః = యజమాని అయిన శివుడి యొక్క క ణ్ఠచ్ఛవిః ఇ తి = మెడ తాలూకు రంగు అని గణైః = ప్రమథగణముల చేత సాదరం = ఆదరముతో వీక్ష్యమాణః (సన్) = చూడబడి కువలయ రజో గన్ధి భిః = కలువల పుప్పొడుల చేత తో యక్రీడానిరతయువతిస్నానతి క్తైః =జలక్రీడలలో ఆసక్తి గల యువతుల స్నానద్రవ్యముల పరిమళముతో కూడిన గ న్ధవ త్యాః = గంధవతీనది యొక్క మ రుద్భిః = వా...

జాలోద్గీర్ణైః కేశసంస్కారధూపైః

శ్లోకః జాలోద్గీర్ణైరుపచితవపుః కేశసంస్కారధూపై- ర్బన్ధుప్రీత్యా భవనశిఖిభిర్దత్తనృత్యోపహారః । హర్మ్యేష్వస్యాః కుసుమసురభిష్వధ్వఖేదం నయేథా లక్ష్మీం పశ్య న్ ల లితవనితాపాదరాగాఙ్కితేషు ॥ 1.35 ॥ పదవిభాగః జాల -ఉ ద్గీ ర్ణైః ఉ పచిత - వపుః కేశ - సంస్కార - ధూ పైః బ న్ధుప్రీత్యా భవనశిఖి భిః   ద త్త - నృత్య -ఉ పహారః । హర్మ్యే షు అ స్యాః కుసుమ - సురభి షు అ ధ్వ - ఖేదం నయే థాః లక్ష్మీం పశ్య న్ ల లిత - వనితా - పాద - రాగ -అ ఙ్కితేషు ॥ అన్వయః జాలోద్గీ ర్ణైః కేశసంస్కారధూ పైః ఉ పచితవపుః (భూత్వా) బ న్ధుప్రీత్యా భవనశిఖి భిః   ద త్తనృత్య ఉ పహారః   (సన్) అ స్యాః కుసుమసురభి షు హర్మ్యే షు ల లితవనితాపాదరాగాఙ్కితేషు లక్ష్మీం పశ్య న్ అ ధ్వఖేదం నయే థాః ॥ 1.35 ॥ ప్రతిపదార్థః జాలోద్గీ ర్ణైః కేశసంస్కారధూ పైః = గవాక్షముల నుంచి వెలువడుతున్న సాంబ్రాణి వంటి వస్తువుల పొగలతో ఉ పచితవపుః (భూత్వా) = పుష్టి చెందిన శరీరము కలవాడవై బ న్ధుప్రీత్యా = బంధుప్రీతితో భవనశిఖి భిః   = భవనములలోని (పెంపుడు) నెమళ్ళ చేత ద త్తనృత్య ఉ పహారః (సన్) = నృత్యములను కానుకగా ఈయబడినవాడవై కుసుమసురభి ...

ప్రద్యోతస్య ప్రియదుహితరం

శ్లోకః ప్రద్యోతస్య ప్రియదుహితరం వత్సరాజోఽ త్ర జహ్రే హైమం తాలద్రుమవనమభూదత్ర తస్యైవ రాజ్ఞః । అత్రోద్భ్రాన్తః కిల నలగిరిః స్తమ్భముత్పాట్య దర్పా- దిత్యాగన్తూన్ రమయతి జనో యత్ర బన్ధూనభిజ్ఞః ॥ 1.34 ॥ పదవిభాగః ప్రద్యోతస్య ప్రియ - దుహితరం వత్స - రా జః అ త్ర జహ్రే హైమం తాల - ద్రుమ - వన మ్ అ భూ త్ అ త్ర తస్య ఏ వ రాజ్ఞః అత్ర ఉ ద్భ్రాన్తః కిల నలగిరిః స్తమ్భ మ్ ఉ త్పాట్య దర్పా త్ ఇతి ఆ గన్తూన్ రమయతి జ నః యత్ర బన్ధూ న్ అ భిజ్ఞః ॥ అన్వయః “అ త్ర వత్సరా జః ప్రద్యోతస్య ప్రియదుహితరం జహ్రే , అ త్ర ఏవ తస్య రాజ్ఞః హైమం తాలద్రుమవన మ్ అ భూ త్, అత్ర నలగిరిః దర్పా త్ స్తమ్భ మ్ ఉ త్పాట్య ఉ ద్భ్రాన్తః కిల ” ఇతి యత్ర అ భిజ్ఞః జ నః ఆ గన్తూన్ బన్ధూ న్ రమయతి ॥ ప్రతిపదార్థః అ త్ర = ఇక్కడ వత్సరా జః = వత్సదేశపు రాజు (ఉదయనుడు) ప్రద్యోతస్య = ప్రద్యోతుడి యొక్క ప్రియదుహితరం = ప్రియమైన కుమార్తెను జహ్రే = ఎత్తుకుపోయాడు అ త్ర ఏవ = ఇక్కడే త స్య రాజ్ఞః = ఆ రాజు యొక్క హైమం తాలద్రుమవన మ్ = హైమవనము అనే తాటి తోపు (లేదా బంగారపు తాటి తోపు) అ భూ త్ = ఉండేది అత్ర = ఇక్కడ నలగిరిః ...

హారాంస్తారాంస్తరలగుటికాన్

శ్లోకః హారాంస్తారాంస్తరలగుటికాన్ కోటిశః శఙ్ఖశుక్తీః ఘాసశ్యామాన్ మరకతమణీనున్మయూఖప్రరోహాన్ । దృష్ట్వా యస్యాం విపణిరచితాన్ విద్రుమాణాం చ భఙ్గాన్ సంలక్ష్యన్తే సలిలనిధయస్తోయమాత్రావశేషాః ॥ 1.33 ॥ పదవిభాగః హారాన్ తారాన్ తరల - గుటికాన్ కోటిశః శఙ్ఖ - శుక్తీః ఘాస - శ్యామాన్ మరకతమణీన్ ఉత్ - మయూఖ - ప్రరోహాన్ । దృష్ట్వా యస్యాం విపణి - రచితాన్ విద్రుమాణాం చ భఙ్గాన్ సంలక్ష్యన్తే సలిల - నిధయః తోయమాత్ర - అవశేషాః ॥ అన్వయః యస్యాం విపణిరచితాన్ కోటిశః తారాన్ తరలగుటికాన్ హారాన్ శఙ్ఖశుక్తీః ఘాసశ్యామాన్ మరకతమణీన్ ఉన్మయూఖప్రరోహాన్   విద్రుమాణాం భఙ్గాన్ చ దృష్ట్వా సలిలనిధయః తోయమాత్రావశేషాః సంలక్ష్యన్తే ॥ 1.33 ॥ ప్రతిపదార్థః యస్యాం = ఏ నగరంలో విపణిరచితాన్ = అంగడులలో అమర్చిన తారాన్ తరలగుటికాన్ హారాన్ = మెరుగు పెట్టబడినవి , మెరుస్తున్న మణులు పఒదగబడినవి అయిన ముత్యాల హారములను కోటిశః = కోట్లాది శఙ్ఖశుక్తీః = శంఖములను , ముత్యపు చిప్పలను ఘాసశ్యామాన్ ఉన్మయూఖప్రరోహాన్ మరకతమణీన్ = లేత గడ్డిపరకల రంగులో , పైకి ఎగసే కిరణాలను కలిగినవైన పచ్చలను విద్రుమాణాం భఙ్గాన్ చ = ఇంకా పగడపు ...

దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మదకలం

శ్లోకః దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మదకలం కూజితం సారసానాం ప్రత్యూషేషు స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః । యత్ర స్త్రీణాం హరతి సురతగ్లానిమఙ్గానుకూలః శిప్రావాతః ప్రియతమ ఇవ ప్రార్థనాచాటుకారః ॥ 1.32 ॥ పదవిభాగః దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మద - కలం కూజితం సారసానాం ప్రత్యూషేషు స్ఫుటిత - కమల - ఆమోద - మైత్రీ - కషాయః । యత్ర స్త్రీణాం హరతి సురత - గ్లానిమ్ అఙ్గ - అనుకూలః శిప్రా - వాతః ప్రియతమః ఇవ ప్రార్థనా - చాటుకారః ॥ అన్వయః యత్ర ప్రత్యూషేషు పటు మదకలం సారసానాం కూజితం దీర్ఘీకుర్వన్ స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః అఙ్గానుకూలః శిప్రావాతః ప్రార్థనాచాటుకారః ప్రియతమః ఇవ స్త్రీణాం సురతగ్లానిమ్ హరతి  ॥ 1.32 ॥ ప్రతిపదార్థః యత్ర = ఎక్కడ ప్రత్యూషేషు = తెలవారుజామున పటు = స్ఫుటమైన ( స్పష్టమైన ) మదకలం సారసానాం కూజితం = హంసలు చేస్తున్న మత్తుతో కూడిన శబ్దమును దీర్ఘీకుర్వన్ = విస్తరింపజేస్తూ స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః   = వికసించిన తామర పూవుల తావితో పరిమళిస్తున్నది అఙ్గానుకూలః = శరీరమునకు సుఖమును కలిగించేది శిప్రావాతః = శిప్రానది గాలి ప్రార్థనాచాటుకారః = ( సురతార్థము ) అభ్యర్థిస్తున్న ప్రియతమ...

ప్రాప్యావన్తీనుదయనకథాకోవిదగ్రామవృద్ధాన్

శ్లోకః ప్రాప్యావన్తీనుదయనకథాకోవిదగ్రామవృద్ధాన్ పూర్వోద్దిష్టామనుసర పురీం శ్రీవిశాలాం విశాలామ్ । స్వల్పీభూతే సుచరితఫలే స్వర్గిణాం గాం గతానాం శేషైః పుణ్యైర్హృతమివ దివః కాన్తిమత్ఖణ్డమేకమ్ ॥ 1 . 31 ॥ పదవిభాగః ప్రాప్య అవన్తీన్ ఉదయన - కథా - కోవిద - గ్రామ - వృద్ధాన్ పూర్వ - ఉద్దిష్టాం అనుసర పురీం శ్రీవిశాలాం విశాలామ్ । స్వల్పీభూతే సుచరిత - ఫలే స్వర్గిణాం గాం గతానాం శేషైః పుణ్యైః హృతమ్ ఇవ కాన్తిమత్ దివః ఖణ్డమ్ ఏకమ్ ॥ అన్వయః ఉదయనకథాకోవిదగ్రామవృద్ధాన్ అవన్తీన్ ప్రాప్య పూర్వోద్దిష్టామ్ శ్రీవిశాలాం విశాలామ్ పురీం అనుసర । స్వల్పీభూతే సుచరితఫలే ( సతి ) గాం గతానాం స్వర్గిణాం శేషైః పుణ్యైః హృతమ్ ఇవ ఏకమ్ కాన్తిమత్ దివః త్ఖణ్డమ్ ॥ 1 . 31 ॥ ప్రతిపదార్థః ఉదయనకథాకోవిదగ్రామవృద్ధాన్ అవన్తీన్ = ఉదయనుడి కథలను చెప్పడంలో నేర్పరులై నృద్ధులు కల అవంతీ గ్రామాలను ప్రాప్య = చేరుకొని పూర్వోద్దిష్టామ్ శ్రీవిశాలాం విశాలామ్ పురీం = పూర్వము సూచించిన సంపదలతో నిండిన ఉజ్జయినీ నగరమును అనుసర = అనుగమించుము స్వల్పీభూతే సుచరితఫలే ( సతి ) = పుణ్యము క్షీణించగా గాం గతానాం = భూమికి చేరుకున...

వేణీభూతప్రతనుసలిలా

శ్లోకః వేణీభూతప్రతనుసలిలా తామతీతస్య సిన్ధుః పాణ్డుచ్ఛాయాతటరుహతరుభ్రంశిభిర్జీర్ణపర్ణైః । సౌభాగ్యం తే సుభగ విరహావస్థయా వ్యఞ్జయన్తీ కార్శ్యం యేన త్యజతి విధినా స త్వయైవోపపాద్యః ॥ 1.30 ॥ పదవిభాగః వేణీభూత - ప్రతను - సలిలా తామ్ అతీతస్య సిన్ధుః పాణ్డుః - ఛాయా - తట - రుహ - తరు - భ్రంశిభిః జీర్ణ - పర్ణైః । సౌభాగ్యం తే సుభగ విరహ - అవస్థయా వ్యఞ్జయన్తీ కార్శ్యం యేన త్యజతి విధినా సః త్వయా - ఏవ ఉపపాద్యః ॥ అన్వయః సుభగ , తామ్ అతీతస్య తే సౌభాగ్యం వేణీభూతప్రతనుసలిలా పాణ్డుచ్ఛాయాతటరుహతరుభ్రంశిభిః జీర్ణపర్ణైః విరహావస్థయా వ్యఞ్జయన్తీ సిన్ధుః యేన విధినా కార్శ్యం త్యజతి స త్వయా ఏవ ఉపపాద్యః ॥ 1.30 ॥ ప్రతిపదార్థః సుభగ = అదృష్టము కలవాడా తామ్ = ఆమెను ( నిర్వింధ్యానదిని ) అతీతస్య తే = దాటిన నీ యొక్క సౌభాగ్యం = అదృష్టమును వేణీభూతప్రతనుసలిలా = సన్నని పాయవంటి నీటితో తటరుహతరుభ్రంశిభిః జీర్ణపర్ణైః = ఒడ్డున పెరిగిన చెట్లనుంచి రాలిన పండుటాకులతో పాణ్డుచ్ఛాయా = పాలిపోయినది విరహావస్థయా = విరహము చేత వ్యఞ్జయన్తీ సిన్ధుః = ప్రకటిస్తున్న సింధువు అనే నది యేన విధినా = ఏ వ...