దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మదకలం

శ్లోకః

దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మదకలం కూజితం సారసానాం

ప్రత్యూషేషు స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః ।

యత్ర స్త్రీణాం హరతి సురతగ్లానిమఙ్గానుకూలః

శిప్రావాతః ప్రియతమ ఇవ ప్రార్థనాచాటుకారః ॥1.32॥

పదవిభాగః

దీర్ఘీకుర్వన్ పటు మద-కలం కూజితం సారసానాం ప్రత్యూషేషు స్ఫుటిత-కమల-ఆమోద-మైత్రీ-కషాయః । యత్ర స్త్రీణాం హరతి సురత-గ్లానిమ్ అఙ్గ-అనుకూలః శిప్రా-వాతః ప్రియతమః ఇవ ప్రార్థనా-చాటుకారః ॥

అన్వయః

యత్ర ప్రత్యూషేషు పటు మదకలం సారసానాం కూజితం దీర్ఘీకుర్వన్ స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః అఙ్గానుకూలః శిప్రావాతః ప్రార్థనాచాటుకారః ప్రియతమః ఇవ స్త్రీణాం సురతగ్లానిమ్ హరతి ॥1.32॥

ప్రతిపదార్థః

యత్ర = ఎక్కడ

ప్రత్యూషేషు = తెలవారుజామున

పటు = స్ఫుటమైన (స్పష్టమైన)

మదకలం సారసానాం కూజితం = హంసలు చేస్తున్న మత్తుతో కూడిన శబ్దమును

దీర్ఘీకుర్వన్ = విస్తరింపజేస్తూ

స్ఫుటితకమలామోదమైత్రీకషాయః  = వికసించిన తామర పూవుల తావితో పరిమళిస్తున్నది

అఙ్గానుకూలః = శరీరమునకు సుఖమును కలిగించేది

శిప్రావాతః = శిప్రానది గాలి

ప్రార్థనాచాటుకారః = (సురతార్థము) అభ్యర్థిస్తున్న

ప్రియతమః ఇవ = ప్రియుడివలె

స్త్రీణాం = స్త్రీల యొక్క

సురతగ్లానిమ్ = రతిశ్రమను

హరతి = తొలగిస్తుందో

తాత్పర్యమ్

“ఎక్కడ (ఏ ఉజ్జయినిలో) శిప్రానది పై నుంచి వీచే గాలి, స్ఫుటముగా వినిపిస్తూ ఉన్న హంసల మదకలస్వనాన్ని విస్తరింపజేస్తూ, విచ్చిన తామరల తావితో ఒంటికి హాయి గొలుపుతూ - (పునః సురతార్థము) సానునయ వాక్యాలతో ప్రార్థిస్తూ ఉన్న ప్రియుడి వలె – సంభోగశ్రమను తొలగిస్తుందో...”