హారాంస్తారాంస్తరలగుటికాన్

శ్లోకః

హారాంస్తారాంస్తరలగుటికాన్ కోటిశః శఙ్ఖశుక్తీః

ఘాసశ్యామాన్ మరకతమణీనున్మయూఖప్రరోహాన్ ।

దృష్ట్వా యస్యాం విపణిరచితాన్ విద్రుమాణాం చ భఙ్గాన్

సంలక్ష్యన్తే సలిలనిధయస్తోయమాత్రావశేషాః ॥1.33॥

పదవిభాగః

హారాన్ తారాన్ తరల-గుటికాన్ కోటిశః శఙ్ఖ-శుక్తీః ఘాస-శ్యామాన్ మరకతమణీన్ ఉత్-మయూఖ-ప్రరోహాన్ । దృష్ట్వా యస్యాం విపణి-రచితాన్ విద్రుమాణాం చ భఙ్గాన్ సంలక్ష్యన్తే సలిల-నిధయః తోయమాత్ర-అవశేషాః ॥

అన్వయః

యస్యాం విపణిరచితాన్ కోటిశః తారాన్ తరలగుటికాన్ హారాన్ శఙ్ఖశుక్తీః ఘాసశ్యామాన్ మరకతమణీన్ ఉన్మయూఖప్రరోహాన్  విద్రుమాణాం భఙ్గాన్ చ దృష్ట్వా సలిలనిధయః తోయమాత్రావశేషాః సంలక్ష్యన్తే ॥1.33॥

ప్రతిపదార్థః

యస్యాం = ఏ నగరంలో

విపణిరచితాన్ = అంగడులలో అమర్చిన

తారాన్ తరలగుటికాన్ హారాన్ = మెరుగు పెట్టబడినవి, మెరుస్తున్న మణులు పఒదగబడినవి అయిన ముత్యాల హారములను

కోటిశః = కోట్లాది

శఙ్ఖశుక్తీః = శంఖములను, ముత్యపు చిప్పలను

ఘాసశ్యామాన్ ఉన్మయూఖప్రరోహాన్ మరకతమణీన్ = లేత గడ్డిపరకల రంగులో, పైకి ఎగసే కిరణాలను కలిగినవైన పచ్చలను

విద్రుమాణాం భఙ్గాన్ చ = ఇంకా పగడపు ముక్కలను

దృష్ట్వా = చూసి

సలిలనిధయః = సముద్రములు

తోయమాత్రావశేషాః = కేవలము నీటి మాత్రమే మిగుల్చుకున్నవిగా

సంలక్ష్యన్తే = తెలుసుకోబడతాయి

తాత్పర్యమ్

“ఏ నగరపు అంగళ్ళలో కోట్లాదిగా అమర్చిన మెరుగుపెట్టబడ్డ మణిమయహారాలను, శంఖాలను, ముత్యపు చిప్పలను, లేత గరిక రంగు కిరణాలను ఎగజిమ్ముతున్న గరుడపచ్చలను, పగడపు ముక్కలను చూసినప్పుడు సముద్రములలో నీళ్ళు మాత్రమే మిగిలాయని అనిపిస్తుందో...”