బ్రహ్మావర్తం జనపదమ్

శ్లోకః

బ్రహ్మావర్తం జనపదమథ చ్ఛాయయా గాహమానః

క్షేత్రం క్షత్రప్రధనపిశునం కౌరవం తద్ భజేథాః ।

రాజన్యానాం శితశరశతైర్యత్ర గాణ్డీవధన్వా

ధారాపాతైస్త్వమివ కమలాన్యభ్యవర్షన్ముఖాని ॥1.51॥

పదవిభాగః

బ్రహ్మావర్తం జనపదమ్ అథ ఛాయయా గాహమానః క్షేత్రం క్షత్ర-ప్రధన-పిశునం కౌరవం తత్ భజేథాః । రాజన్యానాం శిత-శర-శతైః యత్ర గాణ్డీవ-ధన్వా ధారా-పాతైః త్వమ్ ఇవ కమలాని అభ్యవర్షత్ ముఖాని ॥

అన్వయః

అథ బ్రహ్మావర్తం జనపదమ్ ఛాయయా గాహమానః (సన్) క్షత్రప్రధనపిశునం తత్ కౌరవం క్షేత్రం భజేథాః యత్ర గాణ్డీవధన్వా శితశరశతైః రాజన్యానాం ముఖాని త్వమ్ ధారాపాతైః కమలాని ఇవ అభ్యవర్షత్ ॥1.51॥

ప్రతిపదార్థః

అథ = అటుపైన

బ్రహ్మావర్తం జనపదమ్ బ్రహ్మావర్తమనే జనపదమును

ఛాయయా = నీడతో

గాహమానః (సన్) = దాటినవాడవై

క్షత్రప్రధనపిశునం = క్షత్రియుల యొక్క యుద్ధమును సూచించే

తత్ కౌరవం క్షేత్రం = ఆ కురుక్షేత్రమును

భజేథాః = సేవించుము (వెళ్ళుము)

యత్ర = ఎక్కడైతే

గాణ్డీవధన్వా = గాండీవమనే ధనుస్సు కలవాడు (అర్జునుడు)

శితశరశతైః = వందలాది నిశితమైన బాణాలతో

రాజన్యానాం = రాజుల యొక్క

ముఖాని = ముఖములను (తలలను)

త్వమ్ = నీవు

ధారాపాతైః = ధారాపాతంగా

కమలాని ఇవ = తామరలను వలె

అభ్యవర్షత్ = వర్షించాడో

తాత్పర్యమ్

“ఆ తరువాత, బ్రహ్మావర్తదేశముపై నీ నీడను ప్రసరింపజేసి, కురుపాండవుల రణక్షేత్రమైన కురుక్షేత్రమునకు వెళ్ళుము. నీవు తామరపూవులపై ఎడతెరపి లేని వానలను కురిసినట్లు, గాండీవధారియైన అర్జునుడు వందల కొలది పదునైన బాణాలను (శత్రు)రాజుల తలలపై కురిపించిన చోటు అది.”