త్వయ్యాదాతుం జలమవనతే

శ్లోకః

త్వయ్యాదాతుం జలమవనతే శార్ఙ్గిణో వర్ణచౌరే

తస్యాః సిన్ధోః పృథుమపి తనుం దూరభావాత్ ప్రవాహమ్ ।

ప్రేక్షిష్యన్తే గగనగతయో నూనమావర్జ్య దృష్టీ-

రేకం ముక్తాగుణమివ భువః స్థూలమధ్యేన్ద్రనీలమ్ ॥1.49॥

పదవిభాగః

త్వయి ఆదాతుం జలమ్ అవనతే శార్ఙ్గిణః వర్ణ-చౌరే తస్యాః సిన్ధోః పృథుమ్ అపి తనుం దూర-భావాత్ ప్రవాహమ్ । ప్రేక్షిష్యన్తే గగన-గతయః నూనమ్ ఆవర్జ్య దృష్టీః ఏకం ముక్తా-గుణమ్ ఇవ భువః స్థూల-మధ్య-ఇన్ద్రనీలమ్ ॥

అన్వయః

జలమ్ ఆదాతుం అవనతే శార్ఙ్గిణః వర్ణచౌరే త్వయి గగనగతయః పృథుమ్ అపి దూరభావాత్ తనుం  తస్యాః సిన్ధోః ప్రవాహమ్ నూనమ్ దృష్టీః ఆవర్జ్య భువః ఏకం స్థూలమధ్యేన్ద్రనీలమ్ ముక్తాగుణమ్ ఇవ ప్రేక్షిష్యన్తే ॥1.49॥

ప్రతిపదార్థః

జలమ్ = నీటిని

ఆదాతుం = స్వీకరించుటకు

శార్ఙ్గిణః వర్ణచౌరే త్వయి అవనతే = విష్ణువుయొక్క (నల్లని) రంగును దొంగిలించిన నీవు దిగుతూ ఉండగా

గగనగతయః = ఆకాశములో విహరించే వారు (దేవతలు)

నూనం = తప్పక

పృథుమ్ అపి = పెద్దది అయినప్పటికీ

దూరభావాత్ = దూరము కారణముగా

తనుం = చిన్నది అయిన (అట్లా కనిపించే)

తస్యాః సిన్ధోః ప్రవాహమ్ = ఆ నది యొక్క ప్రవాహమును

స్థూలమధ్యేన్ద్రనీలమ్ భువః ఏకం ముక్తాగుణమ్ ఇవ = భూమి యొక్క పెద్ద ఇంద్రనీలమణి మణితో ఉన్న ముత్యపు గొలుసు ప్రేక్షిష్యన్తే  = చూస్తారు

తాత్పర్యమ్

“విష్ణువు యొక్క రంగును దొంగిలించిన నీవు, ఆ చర్మణ్వతీనదిలోని నీటిని గ్రహించేందుకు భూమి మీదకు దిగి ఉన్నప్పుడు, ఆకాశములో విహరిస్తూ ఉన్న దేవతల కంటికి పెద్దదైనప్పటికీ ఆనది దూరము నుంచి సన్నగా, పెద్ద ఇంద్రనీలమణిని మధ్యలో పొదిగిన ఒంటి వరుస ముత్యాల పేరు లాగా కనబడుతుంది.”