ఆరాధ్యైనం శరవణభవం

శ్లోకః

ఆరాధ్యైనం శరవణభవం దేవముల్లఙ్ఘితాధ్వా

సిద్ధద్వన్ద్వైర్జలకణభయాద్ వీణిభిర్ముక్తమార్గః ।

వ్యాలమ్బేథాః సురభితనయాలమ్భజాం మానయిష్యన్

స్రోతోమూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ ॥1.48॥

పదవిభాగః

ఆరాధ్య ఏనం శరవణ-భవం దేవమ్ ఉల్లఙ్ఘిత-అధ్వా సిద్ధ-ద్వన్ద్వైః జల-కణ-భయాత్ వీణిభిః ముక్త-మార్గః । వ్యాలమ్బేథాః సురభి-తనయా-ఆలమ్భజాం మానయిష్యన్ స్రోతః-మూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ ॥

అన్వయః

ఏనం శరవణభవం దేవమ్ ఆరాధ్య జలకణభయాత్ వీణిభిః సిద్ధద్వన్ద్వైః ముక్తమార్గః (సన్) ఉల్లఙ్ఘితాధ్వా సురభితనయాలమ్భజాం స్రోతోమూర్త్యా భువి పరిణతాం రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ మానయిష్యన్ వ్యాలమ్బేథాః ॥1.48॥

ప్రతిపదార్థః

ఏనం శరవణభవం దేవమ్ = ఈవిధమైన రెల్లుగడ్డి వనములో పుట్టిన కుమారస్వామిని

ఆరాధ్య = ఆరాధించి

వీణిభిః సిద్ధద్వన్ద్వైః = వీణలను ధరించిన సిద్ధదంపతులచేత

జలకణభయాత్ = నీటి బిందువుల భయముతో

ముక్తమార్గః (సన్) = తోవ విడవబడినవాడవై

ఉల్లఙ్ఘితాధ్వా = మార్గము దాటినవాడవై

సురభితనయాలమ్భజాం = గోవులను యాగములో బలి ఇవ్వడం వలన జన్మించిన దానిని

భువి = భూమిలో

స్రోతోమూర్త్యా పరిణతాం = నదిగా రూపొందినదానిని

రన్తిదేవస్య కీర్తిమ్ = రంతిదేవుని కీర్తిని

మానయిష్యన్ = గౌరవిస్తూ

వ్యాలమ్బేథాః = కిందికి దిగుము

తాత్పర్యమ్

“శరవణభవుడైన కుమారస్వామిని ఆరాధించిన తరువాత, వీణాధారులైన సిద్ధదంపతులు జలబిందువుల భయముతో (నీటి చుక్కలు తీగలపై పడితే వీణానాదము సరిగా వినబడదని) తోవ నుంచి పక్కకి తొలగిపోగా, ఆ మార్గాన్ని దాటి, యజ్ఞములలో బలి ఈయబడిన ఆవుల చర్మరాశినుంచి జన్మించినది, రంతిదేవుడి కీర్తికి నదీరూపమై ఈ భూమి మీద ప్రవహిస్తున్నదీ అయిన చర్మణ్వతీనదిని గౌరవిస్తూ క్రిందికి దిగుము.”