మన్దాకిన్యాః సలిలశిశిరైః

శ్లోకః

మన్దాకిన్యాః సలిలశిశిరైః సేవ్యమానా మరుద్భి-

ర్మన్దారాణామనుతటరుహాం ఛాయయా వారితోష్ణాః ।

అన్వేష్టవ్యైః కనకసికతాముష్టినిక్షేపగూఢైః

సఙ్క్రీడన్తే మణిభిరమరప్రార్థితా యత్ర కన్యాః ॥2.06॥

పదవిభాగః

మన్దాకిన్యాః సలిల-శిశిరైః సేవ్యమానాః మరుద్భిః మన్దారాణామ్ అనుతట-రుహాం ఛాయయా వారిత-ఉష్ణాః । అన్వేష్టవ్యైః కనక-సికతా-ముష్టి-నిక్షేప-గూఢైః సఙ్క్రీడన్తే మణిభిః అమర-ప్రార్థితా యత్ర కన్యాః ॥

అన్వయః

యత్ర అమరప్రార్థితాః కన్యాః మన్దాకిన్యాః సలిలశిశిరైః మరుద్భిః వారితోష్ణాః  అనుతటరుహాం మన్దారాణామ్ ఛాయయా సేవ్యమానాః అన్వేష్టవ్యైః కనకసికతాముష్టినిక్షేపగూఢైః మణిభిః సఙ్క్రీడన్తే ॥2.06॥

ప్రతిపదార్థః

యత్ర = ఎక్కడైతే

అమరప్రార్థితాః కన్యాః = అమరులచేత కోరబడే కన్యలు

మన్దాకిన్యాః = మందాకినీ నది యొక్క

సలిలశిశిరైః మరుద్భిః = నీటిచేత చల్లబడిన గాలులతో

వారితోష్ణాః (సత్యః) = పోగొట్టబడిన వేడిని కల వారు (అయి)

అనుతటరుహాం మన్దారాణామ్ = (ఆ నదీ) తీరమును అనుసరించి పెరుగుతున్న మందారవృక్షముల

ఛాయయా = నీడతో

సేవ్యమానాః = సేవించబడుతున్న వారు (అయి)

అన్వేష్టవ్యైః కనకసికతాముష్టినిక్షేపగూఢైః మణిభిః = వెదకదగినట్టివి, బంగారు ఇసుకలో పిడికిళ్ళ క్రింద దాచబడినవి అయిన మణులతో

సఙ్క్రీడన్తే = ఆడుకుంటారో

తాత్పర్యమ్

“అక్కడ నివసించే కన్యలు ఆకాశగంగాజలాలచేత చల్లబడిన గాలులతో సేవించబడుతూ, ఆ నదీతీరము వెంబడి పెరిగిన మందారవృక్షాల నీడలలో బంగారు ఇసుకలలో పిడికిళ్ళ క్రింద దాచిన మణులను వెదికి పట్టుకునే ఆటను ఆడుతుంటారు.”