హిత్వా తస్మిన్ భుజగవలయం

శ్లోకః

హిత్వా తస్మిన్ భుజగవలయం శమ్భునా దత్తహస్తా

క్రీడాశైలే యది చ విచరేత్పాదచారేణ గౌరీ ।

భఙ్గీభక్త్యా విరచితవపుః స్తమ్భితాన్తర్జలౌఘః

సోపానత్వం కురు మణితటారోహణాయాగ్రయాయీ ॥1.63॥

పదవిభాగః

హిత్వా తస్మిన్ భుజగ-వలయం శమ్భునా దత్త-హస్తా క్రీడా-శైలే యది చ విచరేత్ పాదచారేణ గౌరీ । భఙ్గీ-భక్త్యా విరచిత-వపుః స్తమ్భిత-అన్తర్జల-ఓఘః సోపానత్వం కురు మణి-తట-ఆరోహణాయ అగ్ర-యాయీ ॥

అన్వయః

తస్మిన్ క్రీడాశైలే భుజగవలయం హిత్వా చ శమ్భునా దత్తహస్తా గౌరీ పాదచారేణ విచరేత్ యది (త్వం) స్తమ్భితాన్తర్జలౌఘః అగ్రయాయీ భఙ్గీభక్త్యా విరచితవపుః మణితటారోహణాయ సోపానత్వం కురు ॥1.63॥

ప్రతిపదార్థః

తస్మిన్ క్రీడాశైలే = ఆ క్రీడాపర్వతమునందు

భుజగవలయం = పాముల కంకణమును

హిత్వా చ = వదిలిపెట్టి

శమ్భునా = శివుని చేత

దత్తహస్తా = చేయి ఈయబడినది (అయిన)

గౌరీ = పార్వతీదేవి

పాదచారేణ = కాలి నడకతో

విచరేత్ యది = విహరిస్తున్నట్లయితే

స్తమ్భితాన్తర్జలౌఘః (త్వం) = లోపల ఉండే నీటిని బిగబట్టిన వాడవు (అయిన నీవు)

అగ్రయాయీ (సన్) = ముందు నడచినవాడవు (అయి)

భఙ్గీభక్త్యా = మెట్ల ఆకారంలో

విరచితవపుః (సన్)= అమర్చిన శరీరము కలవాడవు అయి

మణితటారోహణాయ = మణులతో పొదగబడిన ప్రదేశమును ఎక్కుటకు

సోపానత్వం = మెట్టుదనమును

కురు = చేయుము (పొందుము)

తాత్పర్యమ్

“శివపార్వతులకు క్రీడాస్థలమైన ఆ కైలాసములో, శివుడు తన భుజంగకంకణమును విడిచిపెట్టి అందించిన చేయూతతో పార్వతి కాలినడకన విహరిస్తూ ఉంటే, వారికి ముందుగా నడుస్తూ, నీలో ఉండే నీటిని బిగబట్టి, మణులతో పొదగబడ్డ (విహార)ప్రదేశమును ఎక్కేందుకు వీలుగా నీ శరీరాన్ని మెట్లవలె అమర్చుము.”