తస్యాః కిఞ్చిత్కరధృతమివ

శ్లోకః

తస్యాః కిఞ్చిత్కరధృతమివ ప్రాప్తవానీరశాఖం

హృత్వా నీలం సలిలవసనం ముక్తరోధోనితమ్బమ్ ।

ప్రస్థానం తే కథమపి సఖే లమ్బమానస్య భావి

జ్ఞాతాస్వాదో వివృతజఘనాం కో విహాతుం సమర్థః ॥1.44॥

పదవిభాగః

తస్యాః కిఞ్చిత్ కర-ధృతమ్ ఇవ ప్రాప్త-వానీర-శాఖం హృత్వా నీలం సలిల-వసనం ముక్త-రోధః-నితమ్బమ్ । ప్రస్థానం తే కథమ్ అపి సఖే లమ్బమానస్య భావి జ్ఞాత-ఆస్వాదః వివృత-జఘనాం కః విహాతుం సమర్థః ॥

అన్వయః

సఖే, కిఞ్చిత్ కరధృతమ్ ఇవ ప్రాప్తవానీరశాఖం ముక్తరోధోనితమ్బమ్ తస్యాః నీలం సలిలవసనం హృత్వా లమ్బమానస్య తే ప్రస్థానం కథమ్ అపి భావి, కః జ్ఞాతోస్వాదః వివృతజఘనాం విహాతుం సమర్థః ॥1.44॥

ప్రతిపదార్థః

సఖే = మిత్రుడా

కిఞ్చిత్ = కొద్దిగా

కరధృతమ్ ఇవ ప్రాప్తవానీరశాఖం = చేతితో పట్టుకున్నట్లున్న ప్రబ్బలి చెట్ల కొమ్మలను కలిగి ఉన్నది

ముక్తరోధోనితమ్బమ్ = విడువబడిన (బట్టబయలైన) ఒడ్డు అనే పిరుదు కలది అయిన

తస్యాః = ఆమె యొక్క

నీలం సలిలవసనం = నల్లని నీరు అనే బట్టను

హృత్వా = తొలగించి

లమ్బమానస్య తే = వ్రేలాడుతున్న నీ యొక్క

ప్రస్థానం = ప్రయాణము

కథమ్ అపి = ఏదో విధంగా (కష్టం మీద)

భావి = సాగుతుంది

జ్ఞాతోస్వాదః కః = రుచిని తెలిసినవాడు ఎవడు

వివృతజఘనాం = దిగంబరమైన కటిప్రదేశము కలది

విహాతుం = వదిలివేయుటకు

సమర్థః = సమర్థుడు

తాత్పర్యమ్

“ఒడ్డు అనే పిరుదుపైనుంచి జారుతున్నదీ, ప్రబ్బలి (బెత్తము/పేము) చెట్టు కొమ్మల వేళ్ళతో అంటి పెట్టుకొన్నదీ అయిన ఆ గంభీరానది యొక్క నల్లని నీరు అనే బట్టను తొలగించి, వ్రేలాడుతున్న నీ ప్రయాణం సాగటం కష్టంతో కూడుకున్నదే. రుచి తెలిసినవాడెవడైనా దిసమొలతోనున్న ప్రియురాలిని ఎలా వదిలిపెట్టగలడు?”