గమ్భీరాయాః పయసి

శ్లోకః

గమ్భీరాయాః పయసి సరితశ్చేతసీవ ప్రసన్నే

ఛాయాత్మాఽపి ప్రకృతిసుభగో లప్స్యతే తే ప్రవేశమ్ ।

తస్మాదస్యాః కుముదవిశదాన్యర్హసి త్వం న ధైర్యా-

న్మోఘీకర్తుం చటులశఫరోద్వర్తనప్రేక్షితాని ॥1.43॥

పదవిభాగః

గమ్భీరాయాః పయసి సరితః చేతసీ ఇవ ప్రసన్నే ఛాయా-ఆత్మా అపి ప్రకృతి-సుభగః లప్స్యతే తే ప్రవేశమ్ । తస్మాత్ అస్యాః కుముద-విశదాని అర్హసి త్వం న ధైర్యాత్ మోఘీకర్తుం చటుల-శఫర-ఉద్వర్తన-ప్రేక్షితాని ॥

అన్వయః

గమ్భీరాయాః సరితః ప్రసన్నే పయసి (ప్రసన్నే) చేతసీ ఇవ ప్రకృతిసుభగః తే ఛాయాత్మా అపి ప్రవేశమ్ లప్స్యతే, తస్మాత్ అస్యాః కుముదవిశదాని చటులశఫరోద్వర్తనప్రేక్షితాని త్వం ధైర్యాత్ మోఘీకర్తుం న అర్హసి ॥1.43॥

ప్రతిపదార్థః

గమ్భీరాయాః సరితః = గంభీరానది యొక్క

ప్రసన్నే పయసి = నిర్మలమైన జలములలో

(ప్రసన్నే) చేతసీ ఇవ = నిర్మలమైన హృదయములో వలె

ప్రకృతిసుభగః = సహజసుందరమైన

తే ఛాయాత్మా అపి = నీయొక్క ఛాయారూపము

ప్రవేశమ్ లప్స్యతే = ప్రవేశాన్ని పొందుతుంది

తస్మాత్ = అందువలన

అస్యాః = దీనియొక్క

కుముదవిశదాని = కలువల తెలుపులను

చటులశఫరోద్వర్తనప్రేక్షితాని = మిలమిల మెరిసే చేపల ఎగసిపాటుల చంచలమైన చూపులను

త్వం = నీవు

ధైర్యాత్ = సాహసించి (ధూర్తత్వము చూపి)

మోఘీకర్తుం = వ్యర్థము చేయుటకు

న అర్హసి = తగవు

తాత్పర్యమ్

“తన ప్రసన్నమైన హృదయము వలెనున్న గంభీరానది యొక్క నిర్మలజలములలోనికి సహజసుందరమైన నీ ప్రతిబింబానికి ప్రవేశం లభిస్తుంది. ఆ నది - తెల్లని కలువల కన్నులతో, గాలిలోకి ఎగురుతూ మిలమిలమెరిసే శఫరములనే చేపలను చూపులుగా నీ వంక ప్రసరిస్తున్నది. ఆ చూపులను వ్యర్థం చేయటం నీకు తగదు.”

(శఫరము – కొర్రమీను)