తస్మిన్ కాలే నయనసలిలం...

శ్లోకః

తస్మిన్ కాలే నయనసలిలం యోషితాం ఖణ్డితానాం

శాన్తిం నేయం ప్రణయిభిరతో వర్త్మ భానోస్త్యజాశు ।

ప్రాలేయాస్రం కమలవదనాత్సోఽపి హర్తుం నలిన్యాః

ప్రత్యావృత్తస్త్వయి కరరుధి స్యాదనల్పాభ్యసూయః ॥1.42॥

పదవిభాగః

తస్మిన్ కాలే నయన-సలిలం యోషితాం ఖణ్డితానాం శాన్తిం నేయం ప్రణయిభిః అతః వర్త్మ భానోః త్యజ ఆశు । ప్రాలేయ-అస్రం కమల-వదనాత్ సః అపి హర్తుం నలిన్యాః ప్రత్యావృత్తః త్వయి కర-రుధి స్యాత్ అనల్ప-అభ్యసూయః ॥

అన్వయః

తస్మిన్ కాలే ప్రణయిభిః ఖణ్డితానాం యోషితాం నయనసలిలం శాన్తిం నేయం, అతః భానోః వర్త్మ ఆశు త్యజ । నలిన్యాః కమలవదనాత్ ప్రాలేయాస్రం హర్తుం ప్రత్యావృత్తః సః అపి త్వయి కర-రుధి స్యాత్ అనల్ప-అభ్యసూయః ॥1.42॥

ప్రతిపదార్థః

తస్మిన్ కాలే = ఆ సమయమునందు

ప్రణయిభిః = ప్రియుల చేత

ఖణ్డితానాం యోషితాం = దుఃఖితలైన యువతుల

నయనసలిలం = కన్నీరు

శాన్తిం నేయం = శమింప చేయదగియున్నది

అతః = అందు చేత

భానోః వర్త్మ = సూర్యుడి దారిని

ఆశు = వెంటనే

త్యజ = విడిచిపెట్టుము।

నలిన్యాః కమలవదనాత్ = తామరల ముఖపద్మము నుంచి

ప్రాలేయాస్రం = మంచు కన్నీటిని

హర్తుం = తొలగించుటకు

ప్రత్యావృత్తః సః అపి = తిరిగి వస్తున్న అతడు

త్వయి కరరుధి = నీ చేత కిరణములు అడ్డగించబడినప్పుడు

అనల్పాభ్యసూయః = తక్కువ కాని కోపము/అసహనమును కలిగినవాడు

స్యాత్ = అవుతాడు

తాత్పర్యమ్

“ఆ ఉదయపు సమయము ప్రియులు/వల్లభులు తమ ఖండితనాయికల కన్నీటిని తుడవవలసిన సమయము. అందుచేత, సూర్యుడి మార్గము నుంచి తొలగి పొమ్ము. తామరల ముఖపద్మములనుంచి మంచు బిందువుల కన్నీటిని తొలగించేందుకు తిరిగి వస్తున్న సమయంలో నీవు తన కిరణాలను అడ్డగిస్తే అతడు ఎంతో కోపానికి లోనవుతాడు.”