వీచిక్షోభస్తనిత...

శ్లోకః

వీచిక్షోభస్తనితవిహగశ్రేణికాఞ్చీగుణాయాః

సంసర్పన్త్యాః స్ఖలితసుభగం దర్శితావర్తనాభేః ।

నిర్విన్ధ్యాయాః పథి భవ రసాభ్యన్తరః సంనిపత్య

స్త్రీణామాద్యం ప్రణయవచనం విభ్రమో హి ప్రియేషు ॥1.29॥

పదవిభాగః

వీచి-క్షోభ-స్తనిత-విహగ-శ్రేణి-కాఞ్చీ-గుణాయాః సంసర్పన్త్యాః స్ఖలిత-సుభగం దర్శిత-ఆవర్త-నాభేః । నిర్విన్ధ్యాయాః పథి భవ రస-అభ్యన్తరః సన్నిపత్య స్త్రీణామ్ ఆద్యం ప్రణయ-వచనం విభ్రమః హి ప్రియేషు ॥

అన్వయః

పథి వీచిక్షోభస్తనితవిహగశ్రేణికాఞ్చీగుణాయాః స్ఖలితసుభగం సంసర్పన్త్యాః దర్శితావర్తనాభేః నిర్విన్ధ్యాయాః సన్నిపత్య రసాభ్యన్తరః భవ, ప్రియేషు విభ్రమః స్త్రీణామ్ ఆద్యం ప్రణయవచనం హి ॥1.29॥

ప్రతిపదార్థః

పథి = త్రోవలో

వీచిక్షోభ-స్తనిత-విహగశ్రేణి-కాఞ్చీ-గుణాయాః = కదులుతున్న తరంగాల చప్పుడుతో పక్షుల వరుసయే వడ్డాణముగా కలదైన

స్ఖలితసుభగం = అందముగా తడబడుతూ

సంసర్పన్త్యాః నిర్విన్ధ్యాయాః = ప్రవహిస్తున్న నిర్వింధ్య అనే నది యొక్క

దర్శితావర్తనాభేః = బొడ్డు వలె కనబడుతున్న సుడిగుండము కలదానియొక్క

సన్నిపత్య = సమీపమునకు వెళ్ళి

రసాభ్యన్తరః భవ = రసమును (జలమును) తీసికొనుము

ప్రియేషు = ప్రియులయందు

విభ్రమః = విలాసము

స్త్రీణామ్ = స్త్రీలకు

ఆద్యం ప్రణయవచనం హి = మొదటి ప్రణయసూచన కదా

తాత్పర్యమ్

“(ఉజ్జయినికి వెళ్ళే) దారిలో - పక్షుల వరుసను వడ్డాణముగా, అలల చప్పుడును ఆ వడ్డాణపు గలగలలుగా చేసుకొని (రాళ్ళపై) తడబడుతూ పారుతూ, బొడ్డు వలె ఉన్న నీటి సుడితో ఉన్న నిర్వింధ్యానదిని సమీపించి రసాస్వాదన చేయుము. కులుకుల ద్వారానే కదా పడతులు తమ వలపును మొదటగా సూచించేది!”