స్థిత్వా తస్మిన్ వనచరవధూభుక్తకుఞ్జే
శ్లోకః
స్థిత్వా తస్మిన్ వనచరవధూభుక్తకుఞ్జే ముహూర్తమ్
తోయోత్సర్గద్రుతతరగతిస్తత్పరం వర్త్మ తీర్ణః ।
రేవాం ద్రక్ష్యస్యుపలవిషమే విన్ధ్యపాదే విశీర్ణాం
భక్తిచ్ఛేదైరివ విరచితాం భూతిమఙ్గే గజస్య ॥1.19॥
పదవిభాగః
స్థిత్వా తస్మిన్ వనచర-వధూ-భుక్త-కుఞ్జే ముహూర్తమ్ తోయ-ఉత్సర్గ-ద్రుతతరగతిః
తత్-పరం వర్త్మ తీర్ణః । రేవాం ద్రక్ష్యసి ఉపల-విషమే విన్ధ్య-పాదే విశీర్ణాం భక్తిః-ఛేదైః ఇవ విరచితాం భూతిమ్ అఙ్గే గజస్య ॥
అన్వయః
తస్మిన్ వనచరవధూభుక్తకుఞ్జే ముహూర్తమ్ స్థిత్వా తోయోత్సర్గద్రుతతరగతిః (సన్) తత్పరం వర్త్మ తీర్ణః ఉపలవిషమే విన్ధ్యపాదే విశీర్ణాం
గజస్య అఙ్గే భక్తిఛేచ్ఛేదైః విరచితాం భూతిం ఇవ రేవాం ద్రక్ష్యసి ॥
ప్రతిపదార్థః
తస్మిన్ వనచరవధూభుక్తకుఞ్జే = ఆటవికవనితలచేత అనుభవించబడిన పొదరిండ్లలో
ముహూర్తమ్ స్థిత్వా = క్షణము పాటు నిలిచి
తోయోత్సర్గద్రుతతరగతిః (సన్) = నీటిని
వదిలినందున వేగము పెరిగినవాడవై
తత్పరం = ఆ తరువాత
వర్త్మ తీర్ణః = మార్గమును దాటినవాడవై
ఉపలవిషమే విన్ధ్యపాదే = ఎగుడుదిగుడు రాళ్ళతోనున్న వింధ్యపర్వతపాదమందు
విశీర్ణాం = చిందరవందరలై ఉన్నదానిని
గజస్య అఙ్గే = ఏనుగు శరీరముపై
భక్తిచ్ఛేదైః విరచితాం భూతిం ఇవ= వివిధమైన ఆకృతులలో రేఖలను చిత్రించినట్లున్న
విలాసమును
రేవాం = నర్మదానదిని
ద్రక్ష్యసి = చూడనున్నావు
తాత్పర్యమ్
“వనచరస్త్రీల విహారస్థానాలైన పొదరిండ్లలో క్షణకాలము నిలిచి,
వర్షించి తేలికపడినందున వేగమును పెంచుకొని ఆమ్రకూటపర్వతము తరువాత వచ్చే
దారిని కడచి, ఎగుడుదిగుడురాళ్ళ వింధ్యపర్వతపాదములో, చీదరవందరలై పారుతూ, ఏనుగు ఒంటి మీద వివిధాకృతులలలో గీతలను
చిత్రించినట్లున్న నర్మదానదిని చూస్తావు.”
Comments
Post a Comment