త్వామారూఢం పవనపదవీమ్

శ్లోకః

త్వామారూఢం పవనపదవీముద్గృహీతాలకాన్తాః

ప్రేక్షిష్యన్తే పథికవనితాః ప్రత్యయాదాశ్వసన్త్యః ।

కః సన్నద్ధే విరహవిధురాం త్వయ్యుపేక్షేత జాయాం

న స్యాదన్యోఽప్యహమివ జనో యః పరాధీనవృత్తిః॥1.8॥

పదవిభాగః

త్వామ్-ఆరూఢం పవన-పదవీమ్ ఉద్గృహీత-అలకా-అన్తాః ప్రేక్షిష్యన్తే పథికవనితాః ప్రత్యయాత్ ఆశ్వసన్త్యః కః సన్నద్ధే విరహ-విధురాం త్వయి ఉపేక్షేత జాయాం న స్యాత్ అన్యః అపి అహమ్ ఇవ జనః యః పర-ఆధీనవృత్తిః ॥

అన్వయః

ప్రత్యయాద్ ఆశ్వసన్త్యః పథికవనితాః ఉద్గృహీతాలకాన్తాః పవనపదవీమ్ ఆరూఢం త్వామ్ ప్రేక్షిష్యన్తే । యః అన్యః జనః అహమ్ ఇవ అపి పరాధీనవృత్తిః న స్యాద్ త్వయి సన్నద్ధే విరహవిధురాం జాయాం కః ఉపేక్షేత ॥

ప్రతిపదార్థః

పథికవనితాః = ప్రవాసములోనున్నవారి భార్యలు

ప్రత్యయాత్ = నమ్మకము వలన

ఆశ్వసన్త్యః = ఊరడిల్లినవారు

ఉద్గృహీతాలకాన్తాః (సత్యాః)= ముంగురుల కొసలను పైకెత్తుకొన్నవారు (అయి)

పవనపదవీమ్ ఆరూఢం త్వామ్ = వాయుమార్గమును అధిరోహించిన నిన్ను

ప్రేక్షిష్యన్తే = చూడనున్నారు

యః అన్యః జనః = ఏ ఇతరుడు

అహమ్ ఇవ అపి = నా వలెనే

పరాధీనావృత్తిః = ఇతరులపై ఆధారపడిన జీవితము కలవాడు

న స్యాత్ = అయి ఉండడో

త్వయి సన్నద్ధే = నీవు చెంతనుండగా

విరహవిధురాం జాయాం = విరహపీడితయైన భార్యను

కః = ఎవడు

ఉపేక్షేత = ఉపేక్షించగలడు?

తాత్పర్యమ్

“ప్రవాసములో ఉన్నవారి భార్యలు, తమ భర్తలు తిరిగి వస్తారన్న నమ్మకంతో ఊరడిల్లుతూ తమ ముంగురులను పైకెత్తుకొని గగనమార్గములోని నిన్ను చూడనున్నారు. నావంటి అస్వతంత్రుడు కాక వేరెవరు నీ సమక్షంలో [వానాకాలంలో] విరహదుఃఖితురాలైన భార్యను నిర్లక్ష్యము చేయగలడు?”